Antyoksydanty – ochrona przed wolnymi rodnikami i nie tylko 

Znasz pojęcie „antyoksydanty”? Co to takiego? 

Antyoksydanty, znane również jako przeciwutleniacze, pełnią kluczową funkcję w ochronie komórek ludzkiego organizmu przed szkodliwym działaniem wolnych rodników tlenowych. Proces utleniania, który zachodzi w komórkach, prowadzi do uwalniania energii niezbędnej do funkcjonowania organizmu, jednak jego efektem ubocznym jest powstawanie wolnych rodników. 

Mowa o niestabilnych cząsteczkach z niesparowanymi elektronami, które mogą uszkadzać struktury komórkowe, takie jak lipidy, białka i kwasy nukleinowe, prowadząc do stresu oksydacyjnego i zwiększając ryzyko rozwoju chorób cywilizacyjnych, takich jak: 

• miażdżyca; 
• cukrzyca; 
• nowotwory; 
• choroby neurodegeneracyjne.  

Antyoksydanty neutralizują wolne rodniki, oddając im brakujący elektron i tym samym zapobiegając uszkodzeniom komórek. Możemy je podzielić na endogenne, czyli naturalnie występujące w organizmie enzymy oraz egzogenne, dostarczane wraz z pożywieniem lub suplementami. Dzięki nim organizm utrzymuje równowagę, a dodatkowo antyoksydanty w kosmetykach chronią skórę i stabilizują skład produktów przed utlenianiem. 

Antyoksydanty – lista najważniejszych przeciwutleniaczy 

Najważniejszymi antyoksydantami są: 

• witaminy; 
• minerały; 
• bioflawonoidy; 
• karotenoidy; 
• koenzym Q10.  

Gdzie można znaleźć antyoksydanty w żywności i jaka jest ich rola? Przykładowo: 

• witamina A, poza ochroną przed wolnymi rodnikami, wspiera zdrowie oczu i skóry – znajdziesz ją w produktach zwierzęcych oraz roślinnych bogatych w beta-karoten, takich jak marchew i szpinak; 
• witamina E, znana jako „witamina młodości”, występuje głównie w olejach roślinnych i orzechach; 
• witamina C, która wspomaga syntezę kolagenu i odporność, obecna jest w owocach cytrusowych, papryce i czarnych porzeczkach; 
• składniki mineralne, takie jak cynk i selen, również odgrywają ważną rolę w ochronie komórek; znajdziesz je w nasionach roślin strączkowych, orzechach oraz rybach; 
• bioflawonoidy, w tym kwercetyna i rutyna, występujące m.in. w cebuli i gryce, wzmacniają naczynia krwionośne i mają działanie przeciwzapalne; 
• koenzym Q10, który wspomaga produkcję energii w komórkach, znajdziesz w tłustych rybach, mięsie oraz warzywach takich jak brokuły i kalafior; 
• karotenoidy, takie jak likopen i luteina, chronią zdrowie oczu i skóry; są obecne w pomidorach i zielonych warzywach liściastych. 

Jaki jest najsilniejszy antyoksydant na świecie? 

Astaksantyna należąca do grupy ksantofili jest uważana za najsilniejszy antyoksydant na świecie. Ten czerwony barwnik naturalnie występuje w morskich glonach, krylu, krewetkach, łososiu i innych owocach morza. Jej wyjątkowa siła wynika z bardzo wysokiej przyswajalności przez organizm – wynoszącej aż 97% – co czyni ją bardziej efektywną niż inne naturalne antyoksydanty. Działanie astaksantyny obejmuje:  

• poprawę funkcjonowania serca i układu krążenia;  
• zmniejszenie stanów zapalnych; 
• ochronę przed chorobami oczu oraz uszkodzeniami DNA; 
• spowolnienie procesu starzenia się skóry. 

Co ma najwięcej antyoksydantów? W diecie powinny znaleźć się te składniki 

Naturalne antyoksydanty znajdują się głównie w produktach roślinnych, szczególnie w owocach i warzywach. Jagody acai, borówki, maliny, jeżyny, granaty oraz czerwone winogrona są wyjątkowo bogate w przeciwutleniacze, takie jak polifenole, antocyjany i resweratrol. Zielona herbata również jest znana ze swojego wysokiego poziomu katechin, a czekolada o dużej zawartości kakao ma wiele flawonoidów. Warzywa takie jak szpinak, jarmuż, brokuły i papryka czerwona dostarczają cennych karotenoidów. 

Spożywanie różnorodnych, surowych warzyw i owoców jest kluczowe dla maksymalizacji korzyści zdrowotnych związanych z antyoksydantami, ponieważ obróbka termiczna może zmniejszać ich skuteczność. Wyjątkiem jest likopen, zawarty w pomidorach, który staje się bardziej przyswajalny po ugotowaniu. 

Co dają antyoksydanty w kosmetykach? 

Antyoksydanty w kosmetykach są bardzo ważne w ochronie i pielęgnacji skóry, opóźniając procesy starzenia, działając przeciwzapalnie oraz przeciwdziałając zmarszczkom. Związki te obecne w różnych kremach i balsamach, chronią skórę przed szkodliwym działaniem promieniowania UV, które jest odpowiedzialne za fotostarzenie oraz powstawanie przebarwień. 

Przykładowo witamina E, jeden z najsilniejszych antyoksydantów, łatwo przenika przez warstwy naskórka, wbudowując się w lipidy komórkowe i chroniąc je przed utlenieniem, co wyraźnie poprawia nawilżenie oraz elastyczność skóry. 

Dlaczego antyoksydanty w diecie są ważne? 

Najsilniejsze antyoksydanty naturalne przyczyniają się do utrzymania zdrowia całego organizmu, chroniąc go przed szkodliwymi skutkami stresu oksydacyjnego.  Regularne spożywanie żywności bogatej w przeciwutleniacze może znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia schorzeń, do których przyczynia się stres oksydacyjny. 

Bibliografia: 

1. Davinelli S. i in., Astaxanthin in Skin Health, Repair, and Disease: A Comprehensive Review, Nutrients 2018, 10(4), 522. 
2. Kotha R. R., Tareq F. S., Yildiz E., Luthria D. L., Oxidative Stress and Antioxidants – A Critical Review on In Vitro Antioxidant Assays, Antioxidants 2022, 11, 2388. 
3. Lobo V. i in., Free radicals, antioxidants and functional foods: Impact on human health, Pharmacognosy reviews 2010, 4(8), 118-126. 
4. Sugier E., Wpływ wybranych antyoksydantów na stan skóry, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie, 2022. 
5. Zehiroglu C., Ozturk Sarikaya S. B., The importance of antioxidants and place in today’s scientific and technological studies, Journal of food science and technology 2019, 56(11), 4757-4774.