Psychoanaliza – czym się charakteryzuje koncepcja Freuda?

Czym jest psychoanaliza? Freud i jego koncepcja 

Zygmunt Freud, wiedeński lekarz, jest najbardziej znany z koncepcji na temat marzeń sennych, metod docierania do podświadomości oraz leczenia różnych zaburzeń psychicznych. W 1917 roku została wydana książka pt. „Wstęp do psychoanalizy”, która była zbiorem jego wykładów. To właśnie tam znalazły się najważniejsze tezy autora.

Zygmunt Freud w czasie pracy zawodowej zauważył, że dla jego pacjentów szczególne znaczenie mają wydarzenia z dzieciństwa, ponieważ to właśnie one wpływają na funkcjonowanie w życiu dorosłym. W trakcie rozmów z badanymi uznał również, że dla wielu osób opowiadanie o sobie ma działanie oczyszczające i pomaga w zmniejszeniu dokuczliwości objawów ze strony psychiki. 

Wstęp do psychoanalizy 

Punktem wyjścia do całej koncepcji Freuda dotyczącej psychoanalizy jest stwierdzenie, że nieświadome procesy psychiczne odgrywają znaczącą rolę w życiu psychicznym człowieka. Właśnie dlatego tak istotne są marzenia senne.

Do innych ważnych tez lekarza należą następujące stwierdzenia: 

• życiem ludzkim rządzi libido, czyli popęd, energia seksualna, jednak wiele osób nie radzi sobie z rozładowaniem tej energii; 
• człowiek, który w życiu doświadczył traumy, stosuje nieświadomie mechanizm wyparcia lub inne mechanizmy obronne; 
• najważniejsze jest głębokie badanie umysłu, dlatego psychoanaliza zajmuje zwykle przynajmniej kilka miesięcy, a najczęściej wiele lat.

Mechanizmy obronne – rodzaje i przykłady 

Mechanizmy obronne w psychologii są definiowane jako nieświadome sposoby unikania różnych uczuć lub emocji. Były dokładnie analizowane przez Freuda, a w czasie spotkań terapeutycznych wyszukiwane na konkretnych grupach pacjentów. Do rodzajów mechanizmów obronnych można zakwalifikować: 

• przemieszczenie – przeniesienie emocji z jednego obiektu na drugi, czego przykładem może być osoba po bardzo złym dniu w pracy, która przenosi złość z szefa na współmałżonka; 
• zaprzeczenie – niedopuszczenie do świadomości pewnych faktów, blokowanie określonych wydarzeń, a tym samym unikanie wielu emocji; 
• racjonalizacja – polega na wyjaśnieniu danego zachowania w zupełnie inny sposób, niż to jest w rzeczywistości (na przykład zrzucenie winy na egzaminatora za niezdany egzamin, mimo że student w ogóle się nie uczył); 
• wyparcie – mechanizm obronny, którego najważniejszym celem jest obrona przed trudnymi, traumatycznymi, zdarzeniami (na przykład zgwałcona kobieta stara się wyprzeć emocje i nie myśleć o tym, co się wydarzyło); 
• projekcja – polega na przypisywaniu innym ludziom swoich emocji lub postaw.

Dla kogo psychoanaliza jest odpowiednia? 

Psychoanaliza jest polecana tym osobom, które nie radzą sobie z trudnymi emocjami i uczuciami, a także doświadczyły w życiu traumy lub innych trudności. Szczególnie dotyczy to niskiego poczucia własnej wartości, irytacji, lęku, smutku oraz rozpamiętywania wydarzeń z przeszłości. Metoda działa w przypadku ludzi, którzy chcą rozmawiać – mają chęć na prowadzenie monologu na spotkaniach z terapeutą i jednocześnie są przygotowane na długą terapię, trwającą nawet kilka lat.

Ograniczeniami psychoanalizy są czas oraz pieniądze, ponieważ spotkania zwykle odbywają się kilka razy w tygodniu przez co najmniej rok. Co ciekawe, zdarzają się również takie przypadki, gdzie psychoanaliza trwa kilkanaście lat. Trzeba przyznać, że ta metoda jest zupełnie inna niż chociażby terapia poznawczo-behawioralna, dlatego nie sprawdzi się u wszystkich pacjentów.

Psychoanaliza – kontrowersje 

Psychoanaliza jest metodą, która od wielu dekad wzbudza ogromne kontrowersje. Szczególnie problematyczne jest odnoszenie większości problemów z życia dorosłego do dzieciństwa i analizowanie pod tym kątem wydarzeń z przeszłości. Dodatkowo kontrowersje budziły kwestie seksualne – w szczególności chodziło o tzw. kobiecą histerię (dawniej określano tak zaburzenia nerwicowe i dysocjacyjne, które kojarzono z brakiem aktywności seksualnej).

Freud opisywał swoje koncepcje na podstawie analizy poszczególnych przypadków, a nie opierające się na dużych grupach badanych. Współcześnie nie ma zatem wystarczająco dużo publikacji naukowych potwierdzających skuteczność psychoanalizy, w przeciwieństwie do terapii poznawczo-behawioralnej. Tym samym uznaje się, że psychoanaliza może nie być wystarczająco efektywną metodą pracy, jednak nie można też stwierdzić z całą pewnością, że nie zadziała. Wiele zależy od osoby leczonej, od jej temperamentu, a także potrzeb.

Bibliografia

1. https://journals.viamedica.pl/psychiatria/article/view/50205/40625 [dostęp 04.03.2023].
2. https://scholar.google.com/scholar?hl=pl&as_sdt=0%2C5&q=psychoanaliza+freud&btnG= [dostęp 04.03.2023].
3. https://www.cribfb.com/journal/index.php/aijssr/article/view/339 [dostęp 04.03.2023].