Neuroróżnorodność to nie wada, a potencjał. Na czym polega?
![Neuroróżnorodność to nie wada, a potencjał. Na czym polega?](https://www.hellozdrowie.pl/wp-content/uploads/2024/05/flor-saurina-eijh6xhhp8k-unsplash-kopia-1140x650.jpg)
Neuroróżnorodność (ang. neurodiversity) to określenie odnoszące się do różnorodności ludzkich mózgów w obszarze interakcji społecznych, wrażliwości na bodźce, nastroju i przetwarzania informacji. Jakie są objawy neuroróżnorodności? Jak ją się diagnozuje? Jakie korzyści płyną z neuroróżnorodności w miejscu pracy i po co używać tego pojęcia?
Co to jest neuroróżnorodność?
Neuroróżnorodność to termin sformułowany przez socjolożkę Judith Singer w latach 90. XX wieku. Pojęcie to oznaczało koncepcję, według której zróżnicowanie budowy i funkcjonowania mózgu charakterystyczne dla osób z autyzmem stanowi „naturalną”, biologiczną odmienność gatunku. Zgodnie z tą perspektywą ludzie różnią się układem nerwowym, a także potrzebami i zdolnościami, które są bliżej lub dalej tego, co w społeczeństwie uchodzi za „normę”.
Zamiennie z pojęciem „neuroróżnorodne” można stosować określenie „atypowe”. Symbolem jest znak nieskończoności w kolorach tęczy.
Jakie są objawy neuroróżnorodności?
Objawy neuroróżnorodności są zróżnicowane. Początkowo pojęcie to wiązano ze spektrum autyzmu. W takim ujęciu objawami byłyby cechy typowe dla spektrum autyzmu, m.in.:
- trudności w komunikacji;
- labilność emocjonalna;
- przywiązanie do rutyn;
- powtarzalność zachowań;
- wybiórcze zainteresowania;
- nadwrażliwość lub podwrażliwość na bodźce.
Obecnie definicję neuroróżnorodności rozszerza się m.in. o:
- ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi);
- ADD (zaburzenie koncentracji uwagi);
- OCD (zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne);
- zespół Tourette’a;
- dysleksję,
- dysgrafię,
- dyskalkulię.
Mówiąc zatem o objawach neuroróżnorodności, należałoby wymienić charakterystyczne cechy dla powyższych atypowości.
Kto ma rację w sprawie autyzmu? Mówi się, że jeśli poznasz jedną autystyczną osobę, to znasz tylko jedną osobę z autyzmem. Różnorodność, która występuje w spektrum autyzmu, jest niesamowita, absolutnie niesamowita. Rodzice wiedzą, jak sytuacja wygląda u ich dziecka, a osoba autystyczna wie, jak to wygląda u niej. Ale istnieje wiele innych wariantów – i ci, którzy płynnie mówią, i ci, co nie powiedzą ani słowa. Wszystko zależy też od osobowości danego człowieka. Powtórzę się: staram się wsłuchiwać w głosy osób z autyzmem, ich percepcja liczy się najbardziej. Ale istnieje też perspektywa ich rodziców, nauczycieli czy społeczeństwa, nie można ich lekceważyć.
Jak diagnozuje się neuroróżnorodność?
Nie ma jednego uniwersalnego narzędzia, które pozwoliłoby stwierdzić neuroróżnorodość. Inaczej bada się dzieci (różnymi narzędziami w zależności od wieku), a inaczej dorosłych. W przypadku dzieci diagnostyka obejmuje także obserwację młodej osoby i wywiad z jej rodzicami.
U dorosłych jednym z przesiewowych testów na neuroróżnorodność jest kwestionariusz AQ, dostępny za darmo w Internecie. Uzyskanie w tym teście wysokiego wyniku stanowi wskazówkę, że warto poddać się diagnozie u psychologa lub psychiatry specjalizującego się w spektrum autyzmu.
Po co używać sformułowania „neuroróżnorodność”?
Idea, która przyświeca używaniu pojęcia „neuroróżnorodność” to walka ze stygmatyzacją osób neuroróżnorodnych. Stawia się nacisk na pozytywne postrzeganie osób, których potrzeby w zakresie funkcjonowania w społeczeństwie różnią się od statystycznej „normy”. Zamiast wytykać ich deficyty, lepiej skupić się na zrozumieniu i akceptacji tego, w jaki sposób postrzegają świat i wyrażają swoje emocje. Choć jest to sposób inny od „standardowego”, to nie znaczy, że gorszy.
Neuroróżnorodność a autyzm
Według danych z 2020 roku autyzm w Europie diagnozowany jest u 1 na 100 dzieci, a w USA u 1 na 54 dzieci. Spektrum autyzmu obejmuje zarówno osoby funkcjonujące w pełni samodzielnie, a które jedynie przejawiają pewne cechy autystyczne, jak również osoby, które nie są zdolne do samodzielnego funkcjonowania.
Według niektórych badaczy (Jaarsma, Welin 2012) koncepcję neuroróżnorodności należy ograniczyć jedynie do wysokofunkcjonujących osób z autyzmem.
Neuroróżnorodność w miejscu pracy
Coraz więcej organizacji dostrzega zalety zatrudniania osób neuroróżnorodnych. Chodzi tu nie tylko o korzyści wizerunkowe i realizację celów społecznych, ale także o czerpanie z wysokiego potencjału intelektualnego i twórczego u takich pracowników. Niektóre cechy osób neuroróżnorodnych są bardzo przydatne w pracy zawodowej. Są to:
- spostrzegawczość;
- przywiązywanie wagi do szczegółów;
- zwiększona kreatywność;
- myślenie skojarzeniowe;
- dokładność i skrupulatność;
- ścisłe przestrzeganie instrukcji;
- orientacja zadaniowa i wysoka produktywność.
Z tego powodu coraz więcej podmiotów otwiera się na zatrudnianie osób neuroróżnorodnych, a co się z tym wiąże – dostosowanie warunków pracy, stylu zarządzania i komunikacji do ich potrzeb.
Bibliografia:
- Jaarsma P., Welin S., Autism as a Natural Human Variation: Reflections on the Claims of the Neurodiversity Movement. Health Care Analysis 2012, 20 (1): 20.
- Mikut M., Autyzm? Od tego mam zalety. Wyjątkowość neuroróżnorodności, „Niepełnosprawność i Rehabilitacja” 2022, 88(4): 87-96.
- Wiater M., Neuroróżnorodność – nowy obszar badań w naukach o zarządzaniu i jakości?, „Przegląd Organizacji” 2022, (3): 40-48.
- Wiater M., Innowacje społeczne w obszarze neuroróżnorodności, „Edukacja Ekonomistów i Menedżerów” 2022, 64(2).
- Wiater M., Wyzwania związane z zatrudnianiem osób neuroróżnorodnych w Polsce, „Zarządzanie Zasobami Ludzkimi” 2023, 154(5): 80-92.
Polecamy
![Jessie J](https://www.hellozdrowie.pl/wp-content/uploads/2024/07/jessiej-ma-adhd-i-ocd-hello-zdrowie-gettyimages-2150914602-scaled-e1721735005394-850x460.jpg)
Piosenkarka Jessie J o diagnozie ADHD w wieku 36 lat: „To mnie wzmocniło i przytłoczyło jednocześnie”
![Kobieta wykręca ręce i dłonie w czasie snu](https://www.hellozdrowie.pl/wp-content/uploads/2024/04/kinga-howard-kqdeh7m2tgk-unsplash-kopia-850x607.jpg)
„Dłonie dinozaura” w czasie snu to objaw ADHD i autyzmu? „Przestańmy szerzyć bzdury” – apeluje psycholożka
![Renata Sikorska /fot. archiwum prywatne](https://www.hellozdrowie.pl/wp-content/uploads/2024/04/renata-sikorska-850x425.jpg)
„Mamy wysyp samozwańczych diagnoz pt. ‘mam ADHD, bo zrobiłam sobie test i tak mi wyszło’. Tylko to tak nie działa” – mówi psycholożka Renata Sikorska
![Mata - Hello Zdrowie](https://www.hellozdrowie.pl/wp-content/uploads/2024/03/en_01594062_0222-kopia-850x425.jpg)
Mój autyzm jest bardziej
się ten artykuł?