Zespół Aspergera – objawy u dzieci i dorosłych. Jak je rozpoznać?

Zespół Aspergera to zaburzenie neurorozwojowe należące do spektrum autyzmu (ASD), które wpływa na codzienne funkcjonowanie, komunikację oraz wzorce zachowań. Osoby z ZA często wyróżniają się specyficznymi, ograniczonymi zainteresowaniami i trudnościami w rozumieniu norm społecznych. Mimo że zespół Aspergera nie jest już odrębną jednostką w klasyfikacji DSM-5, wciąż funkcjonuje w diagnostyce, a jego objawy są szeroko badane i analizowane.
Historia zespołu Aspergera
Po raz pierwszy ZA został opisany w 1944 roku przez austriackiego pediatrę Hansa Aspergera. Jego badania dotyczyły dzieci mających trudności w interakcjach społecznych, które jednocześnie wykazywały wysoki poziom inteligencji i wąskie, intensywne zainteresowania. Dopiero w latach 90. XX wieku zaczęto stosować je jako odrębną kategorię w klasyfikacji DSM-IV.
Obecnie w klasyfikacji ICD-11 oraz DSM-5 zespół Aspergera nie jest traktowany jako osobna jednostka chorobowa, lecz jako element spektrum zaburzeń autystycznych (ASD).
Objawy zespołu Aspergera u dzieci
U 3 latka zespół Aspergera może się objawiać w trudnościach związanych z:
- nawiązywaniem kontaktu wzrokowego,
- brakiem zainteresowania wspólną zabawą,
- silnym przywiązaniem do rutyny.
Dzieci te często koncentrują się na jednej, konkretnej czynności i mogą wykazywać nadmierne zainteresowania pewnymi tematami, np. liczbami czy układaniem zabawek w odpowiedniej, zrozumiałej tylko dla nich kolejności.
W przedszkolu objawy mogą być bardziej widoczne, ponieważ dzieci mają trudności w zabawach grupowych, nie rozumieją emocji innych oraz uparcie trzymają się schematów zachowań. Często przejawiają nadwrażliwość na bodźce sensoryczne, takie jak dźwięki czy faktura ubrań.
Objawy zespołu Aspergera u dzieci w wieku szkolnym przejawiają się problemami z adaptacją do szkolnych zasad, nawiązywaniem relacji z rówieśnikami czy chociażby rozumieniem sarkazmu i przenośni. Ich wypowiedzi bywają nadmiernie formalne, a zainteresowania bardzo szczegółowe, nierzadko dominujące w rozmowach.
Zespół Aspergera u dziewczynek – objawy mogą być inne niż u chłopców
W przypadku dziewczynek zespół Aspergera trudniej zdiagnozować, ponieważ kobiety lepiej niż mężczyźni rozumieją emocje innych osób i potrafią je udawać. Jest to swoiste maskowanie trudności społecznych. Jednak wciąż można zauważyć pewne schematy, takie jak:
- unikanie kontaktu wzrokowego,
- niechęć do rozmowy na błahe tematy,
- skłonność do przebywania w samotności.
- duże przywiązanie do schematów,
- intensywne zainteresowanie konkretnymi dziedzinami, np. zwierzętami czy literaturą.
Objawy zespołu Aspergera u dorosłych
U osób dorosłych (w szczególności u kobiet) bardzo ciężko wyróżnić objawy zespołu Aspergera, ponieważ w przypadku lekkich zaburzeń wieloletnie obycie w sytuacjach społecznych pozwoliło stworzyć swoiste mechanizmy, które udają normalne reakcje. Osoby dorosłe mogą mieć trudności w nawiązywaniu i podtrzymywaniu relacji międzyludzkich, jednak do pewnego stopnia potrafią to robić, wolą natomiast relacje powierzchowne, najlepiej związane z ich zainteresowaniami.
Charakterystyczna – bez względu na wiek – jest potrzeba utrzymania rutyny oraz niechęć do nagłych zmian, które szczególnie mocno pokazują istniejące zaburzenia. Maskowanie objawów poprowadzi do stresu, stanów lękowych i wypalenia zawodowego.
Na pierwszy rzut oka osoby dorosłe z zespołem Aspergera nie przejawiają żadnych objawów, które w przypadku dzieci widoczne są w zasadzie od razu. Tylko dokładna analiza zachowania, najlepiej połączona z rozmową ze specjalistami psychologii i psychiatrii, mogą ujawnić ukrywane zaburzenie.
Zespół Aspergera a charakter
W aktualnej diagnostyce zespołu Aspergera brakuje dyskusji na temat cech charakteru. Unikanie mało istotnych rozmów czy powierzchownych kontaktów z otoczeniem nie oznacza, że dziecko ma zespół Aspergera. Każdy człowiek jest inny, ma odmienne usposobienie i sposoby komunikacji, co nie musi wynikać z zaburzeń ze spektrum autyzmu. Nie każdy wszak lubi rozmawiać o pogodzie albo cenach mleka w osiedlowym sklepie.
Należy unikać wyciągania pochopnych wniosków. Dziecko, które nie lubi nawiązywać kontaktu wzrokowego, może być po prostu nieśmiałe, a zainteresowania konkretnymi dziedzinami i wykazywanie na ich temat dużej wiedzy nie jest niczym złym. Kluczowa dla zdiagnozowania zespołu Aspergera jest specjalistyczna diagnoza oparta o obserwacje rodziców i wielokrotne rozmowy z dzieckiem w obecności psychologa, psychiatry oraz pedagogów.
Bibliografia:
- Allely C. S., et al., Violence is Rare in Autism: When It Does Occur, Is It Sometimes Extreme?, The Journal of Psychology 2017, 151(1):49-68.
- Autism symptoms in relation to gender diversity: comparisons between a general population sample and a clinical sample, OSF, 2025
- Cicek A. U. et al., The Prevalence of Comorbid Psychiatric Disorders in Children and Adolescents with Asperger Syndrome, Journal of Harran University Medical Faculty 2025, 22(1):132-140.
- Heeramun R., et al., Autism and Convictions for Violent Crimes: Population-Based Cohort Study in Sweden, Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry 2017, 56(6):491-497.
- https://www.nationwidechildrens.org/conditions/aspergers-syndrome [dostęp 25.03.2025].
Podoba Ci się ten artykuł?
Powiązane tematy:
się ten artykuł?